+ Reply to Thread
Results 1 to 5 of 5

Thread: Filozofija srpske epike :p :D

  1. #1
    persona non gratis
    Join Date
    Sep 2010
    Posts
    1,538
    size="tall"

    Filozofija srpske epike :p :D

    Glede ovoga:

    Quote Originally Posted by N'dugu View Post
    Kraljević Marko je još bio neki pojedinac, makar i mitski. On je ustvari bio turski vazal, znači dao je caru carevo, bogu božje, a u mitskom smislu je bio pojedinac koji nadilazi cara i postaje osloboditelj svih Srba.

    Kao takav on je iz svoje neslobode izrastao u slobodu da bi je se odrekao u ime nove neslobode, samo je promijenio predznak iz "tursko" u "srpsko". To je problem kod nacionalista, što njima svaka sloboda završava u nacionalnom, a ni ne pomišljaju o slobodi OD nacionalnog, kao što religiozni ne pomišljaju o slobodi od vjere, a liberali ne pomišljaju o... slobodi OD SLOBODE SAME. Jer sloboda guši kad postane obavezna, gora je čak tiranija slobode od tiranije neslobode.
    U srpskoj epici ima nacionalizma, ali ni blizu onoliko koliko se to prikazuje od strane srpskih nacionalista, ili od strane onih koji nisu srbi a imaju predrasude o srpskoj epici.
    U stvari, u najboljim svojim delima, srpska je epika upravo anti-nacionalistička.

    Recimo, pre par godina sam na nekoliko neoliberalnih hrvatskih, bosanskih i srpskih sajtova našla popis "nedopustive" literature u dečijim udžbenicima, literature koja je nacionalistička i širi mržnju.

    Između ostalog, na popisu je, što se tiče srpskih udžbenika bio Starina Novak, za koga je rečeno da podstiče mržnju prema drugim narodima i uči decu kako ne-srbe treba ubijati.
    Kao "dokaz" su ponuđeni ovi stihovi, izvađeni iz konteksta:

    Pa potegoh budak sa ramena,
    Te udarih Ture na doratu;
    Kako sam ga lako udario,
    Umah sam ga s konja oborio,
    I k njemu sam onda priletio,
    Udarih ga još dva i tri puta,
    Dok sam njega s dušom rastavio;
    Vatih mu se rukom u džepove,
    Kod njeg' nađoh do tri kese blaga,
    Pa ih pustih sebi u njedarca;
    No, cela pesma je ovde.

    I kad je pročitaš celu, vidiš da tu nema ni n od nacionalizma: stvar je u pobuni siromašnog i ugnjetenog protiv bogatoga koji ga ugnjetava.
    Turčin je stradao prosto zato jer je bio ona kap koja je prelila čašu.

    Što se tiče Marka - pa on je šekspirovski lik. I nema veze s "oslobađanjem nacije".
    Ovo je meni omiljena pesma o Kraljeviću Marku.


    Gde je tu nacionalizam?
    Pa ova je pesma upravo anti-nacionalistička.
    Moglo bi se reći čak da je oda anarhiji, gde je Musa Kesedžija anarhista (na čijoj je strani i srpski narod, oličen u Novaku kovaču koji odbija da Marku iskuje bolju sablju od one koju je iskovao Musi, "boljemu junaku"), a Marko reketaš-plaćenik turskoga sultana.
    Jesi li ti ikad pročitao tu pesmu?
    Meni je veličanstvena.
    Pročitaj pa da pričamo.

    Još jedna sjajna pesma u kojoj se humano suprotstavlja običajnom, tradicionalnom i nacionalnom.
    Tu najpre imaš prekor spram hrišćanske gospode, onda prijateljstvo bana i derviša, a na kraju oprost ljubi koju je, prema običajima, bio dužan ubiti.

    Idem sad, pa nastavim posle.

  2. #2
    N'dugu's Avatar
    Join Date
    Sep 2010
    Location
    u oku majmuna
    Posts
    369
    Tvoje čitanje Kraljevića Marka mi je draže od nacionalističkog i bliže je mojem. Moramo uzeti u obzir da u 14. stoljeću (kad je Marko živio) nema ni govora o nakakvim nacijama u današnjem smislu. Prema tome u pjesmama koje su tada ili nešto kasnije nastajale, kao epika, nema nikakvog nacionalizma, nego eventualno postoji vjerski sukob između muslimana i kršćana. Zato ih čitaju i vole svi narodi na "ovim prostorima". Ovu tvoju omiljenu sam i ja prvu čuo. Baš čuo, ne čitao. Slažem se da mi nije predstavljala nikakav "nacionalizam" u to vrijeme, samo sam se divio topuzima, mačevima i takvim alatkama sile.

    Kraljević Marko je nešto kao balkanski Cid, junak koji je postao "španjolski nacionalni", ali o kojem je i Corneille (Kornej) napisao u aleksandrincu svoju "tragičnu komediju" Cid.

    Rodrigo Díaz de Vivar (c. 1043 – 1099) was a Castilian nobleman and military leader in medieval Spain. He was called El Cid (the Lord) by the Moors and El Campeador (the Champion) by Christians. He is the otherwise real but made legendary national hero of Castile. He was born in Vivar del Cid, a town near the city of Burgos.
    http://en.wikipedia.org/wiki/El_Cid

    Ali tu su i neke činjenice. Kraljević Marko je bio vlastelin, aristokrat.
    Marko Mrnjevčević, poznatiji kao Kraljević Marko (oko * 1355 - † 1395, Rovine, Vlaška), bio je srpski vlastelin, koji je vladao u razdoblju 1371.-1395. u kraju oko Prilepa
    http://hr.wikipedia.org/wiki/Kraljevi%C4%87_Marko
    Marko je vladao područjem koje je obuhvaćalo dijelove današnje Republike Makedonije (zapadni dio), s dijelovima sjeverne Grčke (krajevima oko Kastorije i Florine) te dijelom istočne Albanije (krajem oko grada Korçë). Stolovao je u Prilepu, njegov otac bio je srpski kralj Vukašin Mrnjavčević, iz srednjovjekovne srpske vlastelinske obitelji Mrnjavčevića, majka mu je bila Alena (ili Elena?).
    Što znači da je on itekako usvojio hijerarhijski (staleški) obrazac društva i ponašanja i nikako nije mogao biti baš "anarhist". Huizinga piše: "Dok je u srednjim i donjim slojevima društva - kaže Taine - korist najbitniji poticaj, dotle je pokretna sila aristokracije oholost: "or, parmi les sentiments profonds de l'homme, il n'en est pas qui soit plus propre a se transformer en probite, patriotisme et conscience, car l'homme fier a besoin de son propre respecte, et, pour l'obtenir, il est tente de le meriter" (među dubokim ljudskim osjećajima ne postoji nijedan osjećaj koji bi bio sposobniji da se prometne u čestitost, u ljubav prema domovini, u savjesnost; ponosu je naime potrebno samopoštovanje, a da se samopoštovanje stekne, hoće se da ono bude zasluženo").

    Meni je značajno da su se zapadnoeuropski junaci (Cid, Rolland) mlatili dosta ranije, u 11. i 12. stoljeću, kad su tek krenuli križarski ratovi, a Marko je već debelo u 14.-om.

    Tako Huizinga piše: "Slika o ljudskom društvu, prožetom viteškim idealom, daje svijetu svoju posebnu boju. Dakako, boju koja neće da čvrsto prione. Uzmimo bilo kojega od poznatih francuskih kroničara četrnaestog i petnaestog stoljeća: strogog Froissarta, suhoparnog Monstreleta i d'Escouchyja, dostojanstvenog Chastellainea, udvornog Oliviera de la Marchea, nadutog Molineta, svi oni, izuzevši Commynesa i Thomasa Basina, započinju visokoparnim izjavama da je razlog njihova pisanja veličanje viteške vrline i slavnih junačkih djela. Ali to nijedan ne može provesti do kraja, ... Dok se njegov duh razmeće idealnim "prouesse" i "grans apertises d'armes" ("hrabrošću" i "velikim junačkim djelima"), dotle njegovo žurnalističko pero neprestano piše o izdaji i okrutnosti, o lukavoj pohlepi i premoći, ukratko o ratnom zanatu koji se sav pretvorio u jagmu za dobitkom. Molinet neprestano zaboravlja na svoju vitešku nakanu i prikazuje događaje ... jasno i jednostavno; samo se pokatkad sjeti svoga pemenitog poleta što ga je sebi stavio u dužnost. ... Lično častoljublje i slavohleplje, koji se pojavljuju čas kao izraz snažna osjećaja časti, čast opet kao očitovanje neoplemenjene oholosti, protumačio je Jacob Burckhadt kao najkarakterističnije osobine rensansnog čovjeka. Staleškoj časti i staleškoj slavi, kojima se izvan Italije još zanosi pravo srednjovjekovno društvo, suprotstavlja Burckhardt osjećaj općeljudske časti i općeljudske slave, za kojima od vremena Dantea teži talijanski duh po snažnim utjecajem antičkih predodžbi. Čini se da je to jedna od točaka u kojoj Burskhardt nazire odviše velik jaz između srednjeg vijeka i renesanse, između zapadne Euvrope i Italije. Ljubav prema slavi i težnja za čašću u renesansi je u biti viteško slavohleplje prijašnjih vremena i francuskog je porijekla; to je staleška čast koja je postigla šire vrednovanje, koja je oslobođena od feudalnog osjećanja i oplođena antičkom mišlju."

    Tako nalazimo i kod Kraljevića Marka častohleplje:


    Pak došeta opet do Novaka:
    "Jesi l', Novo, sablju sakovao?"
    Iznese mu sablju sakovanu.
    Veli njemu Kraljeviću Marko:
    "Je li dobra, Novače kovaču?"
    Novak Marku tiho govorio:
    "Eto sablje, a eto nakovnja,
    Ti ogledaj sablju kakva ti je."
    Manu sabljom i desnicom rukom
    I udari po nakovnju Marko,
    Nakovnja je pola presjekao,
    Pa on pita Novaka kovača:
    "Oj, boga ti, Novace kovacu,
    Jesi l' ikad bolju sakovao?"
    Veli njemu Novače kovaču:
    "Oj, boga mi, Kraljeviću Marko,
    Jesam jednu bolju sakovao,
    Bolju sablju, a boljem junaku:
    Kad s' odvrže Musa u primorje,
    Što sam njemu sablju sakovao,
    Kad udari njome po nakovnju,
    Ni trupina zdrava ne ostade."
    Ražljuti se Kraljeviću Marko,
    Pa govori Novaku kovaču:
    "Pruži ruku, Novače kovaču,
    Pruži ruku - da ti sablju platim!"
    Prevari se, ujede ga guja,
    Prevari se, pruži desnu ruku;
    Manu sabljom Kraljeviću Marko,
    Ods'ječe mu ruku do ramena:
    "Eto sada, Novače kovaču,
    Da ne kuješ ni bolje ni gore;
    A naj tebe stotinu dukata,
    Te se rani za života tvoga."
    Dade njemu stotinu dukata,
    To je jedan više renesansni tip, ne baš anarhist, možda pomalo naginje na Pantagruela i Gargantuu s tim svojim ogromnim topuzima koje nitko ne bi mogao dići i mačevima koji presijeku nakovanj napolak.

    Koliko je to različito od francuskog Rollanda iz 11. stoljeća ( u oksfordskoj verziji)

    Li quens Rollant tint s'espee sanglente.
    Ben ad oit que Franceis se dementent;
    Si grant doel ad que par mi quiet fendre;
    Dist al paien: "Deus tut mal te consente!
    Tel as ocis que mult cher te quid vendre!
    Sun ceval brochet, ki (olit del cuntence)
    Ki quel cumpert, venuz en sunt ensemple."
    La bataille est merveilluse e hastive.
    Fraceis i ferent par bigur e par ire,
    Trenchent cez poinz, cez costez, cez eschines
    Cez vestemenz entreque as chars vives.
    Sur l'erbe verte li cler sancs s'en afilet:
    "tere Major, Mahumet te maldie!
    Sur tute gent est la tue hardie.
    Cel nen i ad ki ne criet: "Marsilie!
    Cevalche, rei! Bosiugn avum d'aie!"
    Uglavnom, opis bitke koja je dosta krvava. Rollande se poziva na Boga samo zato da bi osvetio svoje ubijene heroje. Znači to je klasična odmazda, osveta u vjerskom ratu. Nema nadutosti (ega) renesansnog čovjeka koja je Balkancu očito bliža. Mi smo na Balkanu zapravo zapeli u renesansi (manje u humanizmu) i budući da prosvjetiteljstvo ovamo nije previše zalazilo, osim u Dubrovniku ili u liku premudre carice Marije Terezije, ostali smo i dalje takvi "anarhični" ljudi, samo umotani u nekakve nacionalizme koji jedva sakrivaju individualni egoizam pojedinaca. Većina "nacionalnih mitova" ionako je izmišljena i izmišlja se i dan danas, kao na primjer pozdrav "Za dom spremni" kao tradicionalni pozdrav (zapravo jedino ustaški). Jedino nas humanizam može donekle izvući...

  3. #3
    persona non gratis
    Join Date
    Sep 2010
    Posts
    1,538
    Nisi me shvatio, nisam rekla za Marka da je anarhist, nego za Musu.

    Musa je Arbanas (Albanac). I Musa je istinski heroj te pesme.
    Ovo je (meni barem) fantastična činjenica - da je kao najveći junak srpske epske narodne poezije prikazan - Albanac.
    Većina Srba (čak i onih koji su pročitali pesmu - a pročitati ne znači shvatiti) to ne zna.

    To da je Musa nesumnjivo bolji i veći od Marka se u pesmi naglašava dvaput: prvi put kada predstavnik naroda (Novak kovač) kaže da je Musa bolji junak (ovde je vrlo važno uvideti zašto je narod na strani Muse: Musa je neka vrsta Robin Huda koji krade od bogatih, a po Novakovoj reakciji bi se moglo pretpostaviti da je blagonaklon prema siromašnima)
    Drugi put se to jasno kazuje na kraju pesme, rečima samog Marka:

    Jao mene do boga miloga,
    gdje ja ubih boljega od sebe!
    Sličnu situaciju, s rušenjem nacionalonih i verskih barijera imaš i u Banović Strahinji - banu odbijaju pomoći velmože, rodbina, i silna "gospoda 'rišćanska" - onaj ko mu pomaže je derviš, musliman.
    Budući da je osnovna karakteristika usmene poezije bila neponovljivost (svaki je pevač pomalo menjao pesmu pri svakom pevanju, usmeno prenošena pesma je svaki put kad bi bila izgovarana bila jedinstvena i neponovljiva), zapisivanjem se izgubilo mnogo toga, mada ponegde postoji više verzija jedne iste pesme.
    Moj je deda imao knjižicu epske poezije koju je skupio Vuk iz godine kada je objavljena. U toj knjižici su stihovi kojih nema u "savremenim" izdanjima Banović Strahinje, a nalaze se u delu gde ban razgovara sa dervišom u šatoru, i tu ban kazuje kako on i derviš tu i tom trenutku više nisu "suprotnije' vjera" već "dva čovjeka pod istijem bogom".
    Sjajan momenat!

    Što se tiče ega: kraj pesme "Marko Kraljević i Musa Kesedžija" je upravo početak Markove katarze po tom pitanju.
    Marko, koji nije započeo topuzanje sa Musom samo zato jer ga turski car za to plaća, nego zato jer mu je povređen ego (Musa ga zeza zbog toga što je odgajan u svili i blagostanju, dok je on odmalena čeličen nemaštinom); no ne uspeva Musu da pobedi vlastitom snagom, nego se služi prevarom. Naravno da će tu neko žensko da upetlja prste
    No, kada konačno shvati koga je ubio, izgovara ove ključne, gorenavedene reči, reči očaja, reči kajanja.

    Inače, Marko iz legendi je sin kralja Vukašina, a ujak mu je bio vojvoda Momčilo (srpski Herkules s krilatim konjem Jabučilom).
    Od ujaka je nasledio vrline, a od oca mane.
    Upravo je završna scena pesme s Musom usud koji je nasledio od oca: baš kao što je on na prevaru, pomoću žene, ubio Musu, pa kasnije pao u očaj kad je shvatio da je ubio boljega od sebe, tako je ranije i njegov otac na prevaru, uz pomoć žene, ubio Momčila, pa na isti način pao u očaj kada je shvatio kakav je ovaj bio junak.

    Marko je sjajan lik upravo zato što nije pozitivac: u njemu se neprestano bore očevo i ujakovo nasleđe. On je najkompleksniji epski lik na ovim prostorima.
    Kada Marko pobije Turke kojima je orao drumove uprkos savetima svoje majke, Momčilove sestre ( "Ostavi se, sinko, četovanja/jer zlo dobra donijeti neće"), tu se manifestuje Vukašinova prekost;
    Kada se suprotstavi ocu i stričevima u nastojanju da na nepošten način otmu presto od zakonitog naslednika, kroz njega se manifestuje Momčilovo poštenje i doslednost.

    Kroz mnoštvo pesama, Marko - dvojan po nasleđu od oca i ujaka - se bori sa očevim nasleđem u sebi.
    I ta je unutrašnja borba ono što pesme o njemu čini veličanstvenim.

  4. #4
    N'dugu's Avatar
    Join Date
    Sep 2010
    Location
    u oku majmuna
    Posts
    369
    Da, očito sam zabrijao krivo, ali lijepo da si mi tako detaljno objasnila. Musa je zapravo junak, a Marko antijunak, makar na prvi pogled ne izgleda tako.

  5. #5
    persona non gratis
    Join Date
    Sep 2010
    Posts
    1,538
    Marko je antijunak u pesmi s Musom, ali gledajući ceo ciklus pesama o Marku (koji, zapravo, počinje borbom Momčila i Vukašina) Momčilo je junak, Vukašin je antijunak, a u Marku su oba, u neprestanoj borbi, i na površinu izbija čas jedan a čas drugi.

+ Reply to Thread

Tags for this Thread

Posting Permissions

  • You may not post new threads
  • You may not post replies
  • You may not post attachments
  • You may not edit your posts